Pojam takozvane **mozaične doktrine odbrane** sve češće se spominje u analizama iranske vojne strategije. Prema riječima iranskog ministra vanjskih poslova Abbas Araghchi, upravo ova strategija omogućava Iranu da izdrži i veoma snažne napade, čak i u situacijama kada protivnik pokuša uništiti ili „obezglaviti“ vrh vojne i političke strukture. Suština ove ideje jeste da se odbrana države ne oslanja na jedan centar moći ili jednog vođu, već na veliki broj manjih, međusobno povezanih, ali i samostalnih jedinica koje mogu nastaviti djelovanje čak i ako je centralna komanda pogođena.
Araghchi tvrdi da je Iran ovu strategiju razvijao i usavršavao više od dvadeset godina. Prema njegovim riječima, država je spremna za dugotrajan sukob upravo zato što je vojni sistem organizovan tako da funkcioniše i u najtežim okolnostima. On naglašava da bombardovanje glavnog grada ili eliminacija pojedinih visokih zvaničnika ne može zaustaviti sposobnost zemlje da nastavi rat.
U razgovoru za američku televiziju ABC News sa novinarom George Stephanopoulos, Araghchi je istakao da Iran smatra da ima legitimno pravo na samoodbranu. Također je optužio bivšeg američkog predsjednika Donald Trump da je doprinio eskalaciji sukoba, navodeći da su diplomatski pregovori bili blizu dogovora prije nego što su propali i situacija se pogoršala.
Prema izvještajima iranskih medija, tokom početnih napada 28. februara 2026. godine ubijen je iranski vrhovni vođa Ali Khamenei. Ipak, uprkos tako velikom gubitku, iranski zvaničnici tvrde da državni i vojni sistem može nastaviti funkcionisati zahvaljujući decentralizovanoj strukturi komandovanja.
### Dva ključna principa strategije
Govoreći o mozaičnoj odbrani, Araghchi je naglasio dva glavna principa na kojima se ova strategija zasniva:
* Iran vjeruje da bombardovanje i vojni udari sami po sebi ne mogu poraziti državu.
* Teheran želi zadržati kontrolu nad time kako i kada će se eventualni sukob završiti.
Prema toj logici, sposobnost iranske vojske ne zavisi od jednog komandnog centra, glavnog grada ili pojedinačnog vođe, već od velikog broja raspoređenih jedinica koje mogu samostalno djelovati u različitim dijelovima zemlje.
### Šta zapravo znači mozaična odbrana
Mozaična odbrana je vojna doktrina koju je Iran razvijao posebno unutar organizacije Islamic Revolutionary Guard Corps, poznate i kao Revolucionarna garda. Ideja je relativno jednostavna: komandne strukture, sistemi naoružanja i operativne jedinice raspoređuju se širom države u brojne geografske i organizacione čvorove.
Iran je teritorijalno velika zemlja, sa površinom od oko 1,65 miliona kvadratnih kilometara. Zbog toga je moguće rasporediti vojne kapacitete na širokom prostoru. Umjesto koncentracije moći u jednom centralnom štabu, koji bi mogao biti laka meta preciznih napada, strategija omogućava regionalnim komandantima da donose odluke i djeluju autonomno ako komunikacija s vlastima u Tehran bude prekinuta.
### Koncept „odbrane u dubinu“
Zapadni vojni analitičari ovu strategiju često opisuju kao oblik takozvane „odbrane u dubinu“. Cilj takvog sistema je otežati protivniku da jednim snažnim udarom paralizuje cijelu odbrambenu strukturu države.
Analize organizacije Center for Strategic and Budgetary Assessments navode da decentralizovana struktura komandovanja omogućava lokalnim jedinicama da se brzo reorganizuju i nastave borbu čak i nakon početnih napada.
Slične zaključke donose i studije koje je objavio Air University, obrazovna institucija američkih vazduhoplovnih i svemirskih snaga. Prema tim analizama, Iran pokušava nadoknaditi tehnološku nadmoć svojih protivnika oslanjajući se na raspoređene snage i takozvane asimetrične vojne taktike.
### Uloga saveznika i neregularnih snaga
Važan dio ove strategije jeste i saradnja sa regionalnim saveznicima i neregularnim snagama. U tu mrežu često se ubrajaju organizacije poput Hezbollah, Hamas i Houthis. Ove grupe djeluju kao dodatni sloj pritiska na protivnike u različitim dijelovima Bliskog istoka.
Na taj način Iran stvara višeslojni sistem odbrane koji je raspršen i teško ga je neutralisati jednim udarom.
### Odmak od klasičnog ratovanja
Za razliku od tradicionalnog vojnog modela, koji se oslanja na centralizovanu komandu i velike vojne formacije, ova doktrina daje prednost mobilnim raketnim jedinicama, skrivenim ili ojačanim vojnim bazama, brzim pomorskim jedinicama u vodama Zaljeva, kao i mreži savezničkih milicija širom regiona.
Takav pristup ima za cilj da protivniku oteža vođenje rata i poveća troškove dugotrajnog vojnog angažmana.
### Ključni cilj – izdržati prvi udar
Suština mozaične doktrine može se svesti na tri osnovna cilja: preživjeti početni napad, zadržati sposobnost uzvraćanja i produžiti sukob tako da on postane skup i iscrpljujući za protivnika.
Kada iranski zvaničnici govore da su dvije decenije proučavali poraze američke vojske istočno i zapadno od Irana, oni prije svega misle na ratove u Afghanistan i Iraq. U tim sukobima Sjedinjene Države su ostvarile brze vojne pobjede, ali su se kasnije suočile s dugotrajnim pobunama, nestabilnošću i teškim političkim posljedicama.
Iz perspektive Teherana, ta iskustva pokazuju da čak i velika vojna i tehnološka nadmoć ne garantuje konačnu pobjedu u dugotrajnim i složenim ratovima.
